XD phong cách Bản lĩnh, nhân văn

Không thể thay thế pháp luật bằng những “phiên tòa” mạng xã hội

Thứ năm - 09/07/2026 05:55 193 0
Trong thời đại số, mạng xã hội đã trở thành kênh trao đổi thông tin nhanh chóng, góp phần phản ánh tâm tư, nguyện vọng của người dân và hỗ trợ phát hiện nhiều vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, bên cạnh những giá trị tích cực, một thực trạng đáng lo ngại đang diễn ra là nhiều cá nhân lựa chọn đưa các vụ việc đang trong quá trình được cơ quan chức năng thụ lý, giải quyết lên mạng xã hội với mục đích tạo áp lực từ dư luận, thay vì kiên trì chờ kết quả giải quyết theo đúng trình tự pháp luật.
Mỗi khi một vụ việc phát sinh trong đời sống xã hội, điều người dân mong muốn nhất là sự thật được làm sáng tỏ, người đúng được bảo vệ, người sai phải chịu trách nhiệm trước pháp luật. Đó cũng là mục tiêu của các cơ quan tiến hành tố tụng và các cơ quan quản lý nhà nước. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội, một hiện tượng đang ngày càng phổ biến là nhiều người không lựa chọn con đường pháp lý làm phương thức chính để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình, mà lại tập trung đưa vụ việc lên không gian mạng nhằm tạo áp lực dư luận đối với cơ quan chức năng. Đằng sau những bài viết đầy cảm xúc, những đoạn video được cắt ghép có chủ đích hay các buổi phát trực tiếp thu hút hàng chục nghìn người theo dõi là một thực tế đáng suy ngẫm: không ít người đang đặt niềm tin vào “sức mạnh của đám đông” hơn là sức mạnh của pháp luật. Không thể phủ nhận, mạng xã hội đã góp phần phát hiện nhiều hành vi vi phạm, thúc đẩy sự minh bạch trong hoạt động của các cơ quan, tổ chức và tạo thêm kênh để người dân phản ánh những vấn đề bức xúc. Nhưng cũng cần nhìn nhận một cách tỉnh táo rằng, mạng xã hội không được thiết kế để xác minh chứng cứ, không có cơ chế kiểm tra tính xác thực của lời khai và càng không có thẩm quyền đưa ra phán quyết về đúng, sai. Điều đáng lo ngại là ở nhiều vụ việc, ngay khi cơ quan chức năng vừa tiếp nhận thông tin hoặc đang tiến hành xác minh, trên mạng xã hội đã xuất hiện vô số bài viết mang tính khẳng định, quy kết. Chỉ dựa vào lời kể của một phía hoặc một vài hình ảnh, đoạn ghi hình chưa phản ánh đầy đủ bối cảnh, nhiều tài khoản đã vội vàng kết luận ai đúng, ai sai; thậm chí công khai thông tin cá nhân, kêu gọi tẩy chay, xúc phạm danh dự của những người liên quan. Một “phiên tòa trên mạng” được hình thành rất nhanh, nhưng lại thiếu tất cả những yếu tố cốt lõi của công lý: không có tranh tụng, không có kiểm chứng chứng cứ, không có quyền tự bào chữa và cũng không có trách nhiệm pháp lý đối với những người đưa ra phán xét. Đó là sự khác biệt căn bản giữa dư luận và pháp luật.

Pháp luật đòi hỏi chứng cứ phải được thu thập hợp pháp; lời khai phải được kiểm chứng; tài liệu phải được đối chiếu; mọi tình tiết có lợi và bất lợi đều phải được xem xét khách quan. Trong khi đó, mạng xã hội thường chỉ lan truyền những gì hấp dẫn, gây cảm xúc mạnh và phù hợp với tâm lý số đông. Thuật toán ưu tiên sự lan tỏa, chứ không ưu tiên sự thật. Nguy hiểm hơn, nếu xã hội dần hình thành tâm lý rằng muốn vụ việc được giải quyết nhanh thì phải tạo “bão mạng”, muốn cơ quan chức năng vào cuộc quyết liệt thì phải khiến dư luận phẫn nộ, thì vô hình trung sẽ tạo ra một tiền lệ không phù hợp với nguyên tắc thượng tôn pháp luật. Khi đó, những vụ việc ít được quan tâm trên mạng có thể bị cho là không quan trọng; còn những vụ việc tạo được hiệu ứng truyền thông lại chịu sức ép rất lớn từ dư luận. Công lý không thể được đo bằng số lượt chia sẻ hay bình luận. Trong Nhà nước pháp quyền, mọi cơ quan tiến hành tố tụng đều hoạt động theo quy định của pháp luật và chịu sự kiểm tra, giám sát của nhiều cơ chế khác nhau. Việc xác minh một vụ việc không thể chỉ dựa trên những thông tin đã xuất hiện công khai, mà còn phải thu thập các tài liệu, chứng cứ khác; lấy lời khai của nhiều người; tiến hành giám định, đối chất, xác minh hiện trường khi cần thiết. Những công việc đó đòi hỏi thời gian, sự thận trọng và tính độc lập. Nếu cơ quan có thẩm quyền bị chi phối bởi áp lực của dư luận thay vì chứng cứ khách quan thì chính nền tảng của công lý sẽ bị ảnh hưởng. Một thực tế khác cũng cần được nhìn nhận là không phải mọi bài đăng trên mạng xã hội đều xuất phát từ mục đích bảo vệ công lý. Có trường hợp việc đưa thông tin lên mạng chỉ nhằm tạo lợi thế trong tranh chấp dân sự, kinh doanh, hôn nhân, lao động hoặc những mâu thuẫn cá nhân. Thậm chí, có người cố tình lựa chọn thời điểm đăng tải khi vụ việc đang được giải quyết để tác động đến dư luận, tạo áp lực tâm lý đối với người có thẩm quyền hoặc đối phương. Nếu không tỉnh táo, cộng đồng mạng có thể vô tình trở thành công cụ phục vụ cho những mục đích không trong sáng.
picture42 1
 Hình ảnh minh họa “Kêu gọi công lý trên mạng xã hội”
Điều đó không có nghĩa là người dân không được phản ánh hoặc giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước. Ngược lại, quyền phản ánh, tố giác, khiếu nại, kiến nghị là quyền được pháp luật bảo đảm. Song, quyền đó phải được thực hiện trên cơ sở trung thực, khách quan, có trách nhiệm và tôn trọng quy trình giải quyết của các cơ quan có thẩm quyền. Việc công khai thông tin khi chưa được kiểm chứng, phát tán tài liệu thuộc hồ sơ vụ việc hoặc đưa ra những kết luận thay cơ quan chức năng không chỉ gây nhiễu loạn thông tin mà còn có thể xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác.

Đối với các cơ quan chức năng, bên cạnh việc giải quyết vụ việc đúng pháp luật, cần tiếp tục nâng cao chất lượng công tác thông tin, chủ động cung cấp những nội dung cần thiết trong phạm vi pháp luật cho phép, kịp thời phản hồi các vấn đề được dư luận quan tâm để hạn chế tin giả, tin sai sự thật và củng cố niềm tin của nhân dân. Một xã hội văn minh không được vận hành bằng cảm xúc của đám đông, mà bằng sự tôn trọng pháp luật. Dư luận có thể góp phần thúc đẩy tính minh bạch, nhưng không thể thay thế hoạt động điều tra, truy tố, xét xử. Khi mỗi người biết kiềm chế cảm xúc, tôn trọng chứng cứ, tin tưởng vào các thiết chế của Nhà nước pháp quyền và sử dụng mạng xã hội một cách có trách nhiệm, thì công lý mới được bảo vệ một cách bền vững.

Sự thật cần được tìm thấy trong hồ sơ, trong chứng cứ và trong các quyết định hợp pháp của cơ quan có thẩm quyền, chứ không phải trong những “phiên tòa” được dựng lên bởi lượt thích, lượt chia sẻ hay những bình luận đầy cảm tính trên không gian mạng. Đó mới là nền tảng của một xã hội thượng tôn pháp luật và cũng là yêu cầu tất yếu trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Tác giả bài viết: Phòng ANĐN

Tổng số điểm của bài viết là: 6 trong 2 đánh giá

Xếp hạng: 3 - 2 phiếu bầu
Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Theo dòng sự kiện

Xem tiếp 

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây