Đổi mới tổ chức cơ quan điều tra hình sự – Bước hoàn thiện thể chế trong tiến trình cải cách tư pháp
Đáp ứng yêu cầu từ thực tiễn đổi mới bộ máy nhà nước
Trong những năm gần đây, việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị được triển khai đồng bộ trên phạm vi cả nước đã tạo ra những thay đổi quan trọng trong tổ chức và hoạt động của nhiều cơ quan nhà nước. Đối với lực lượng Công an nhân dân, việc chuyển sang mô hình Công an địa phương hai cấp và kết thúc hoạt động của Công an cấp huyện không chỉ là sự thay đổi về tổ chức mà còn đặt ra yêu cầu phải hoàn thiện hệ thống pháp luật để bảo đảm sự thống nhất trong thực thi nhiệm vụ.
Trong bối cảnh đó, nhiều quy định của Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015 không còn phù hợp với mô hình tổ chức mới. Một số quy định liên quan đến hệ thống cơ quan điều tra, thẩm quyền giải quyết vụ án, trách nhiệm của các chủ thể tiến hành tố tụng cũng phát sinh những khó khăn trong quá trình áp dụng. Bên cạnh đó, sự phát triển của các loại tội phạm, đặc biệt là tội phạm công nghệ cao, tội phạm xuyên biên giới và tội phạm trên không gian mạng đòi hỏi hoạt động điều tra phải được tổ chức linh hoạt, chuyên nghiệp và hiệu quả hơn.
Xuất phát từ yêu cầu đó, Bộ Công an đã xây dựng dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) nhằm tạo cơ sở pháp lý phù hợp với mô hình tổ chức mới, đồng thời tiếp tục hoàn thiện cơ chế tổ chức và hoạt động của các cơ quan điều tra theo hướng hiện đại, thống nhất và đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong tình hình mới.
Hoàn thiện cơ chế tổ chức và phân định rõ trách nhiệm trong hoạt động điều tra
Điểm nổi bật của dự thảo Luật là việc điều chỉnh hệ thống cơ quan điều tra theo đúng mô hình tổ chức hiện nay của lực lượng Công an nhân dân. Theo đó, hệ thống cơ quan điều tra của Công an được tổ chức theo hai cấp là cấp Bộ và cấp tỉnh, thay cho mô hình ba cấp trước đây. Việc không tiếp tục tổ chức Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện vừa bảo đảm thống nhất với chủ trương của Đảng về tinh gọn bộ máy, vừa góp phần rút ngắn đầu mối quản lý, nâng cao hiệu quả chỉ đạo, điều hành.
Không chỉ thay đổi về tổ chức, dự thảo còn rà soát, sửa đổi nhiều quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan điều tra và các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra. Các quy định mới tập trung làm rõ trách nhiệm tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm; xác định thẩm quyền điều tra trong các vụ án có tính chất phức tạp; đồng thời hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa cơ quan điều tra với Hải quan, Kiểm lâm, Kiểm ngư, Cảnh sát biển và các lực lượng chuyên ngành khác.
Một điểm đáng chú ý khác là nâng cao vai trò của Công an cấp xã trong công tác tiếp nhận, xử lý ban đầu các vụ việc có dấu hiệu tội phạm. Đây là lực lượng trực tiếp bám cơ sở, gần dân, nắm chắc tình hình địa bàn nên việc bổ sung quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Điều tra viên là Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã sẽ góp phần nâng cao hiệu quả giải quyết vụ việc ngay từ cơ sở, đồng thời bảo đảm sự chỉ đạo thống nhất của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh.
Tạo nền tảng pháp lý cho hoạt động điều tra chuyên nghiệp, minh bạch và hiệu quả
Song song với việc sắp xếp tổ chức bộ máy, dự thảo Luật tiếp tục hoàn thiện các quy định về trách nhiệm của Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra, Điều tra viên và cơ chế kiểm soát quyền lực trong hoạt động điều tra. Việc quy định rõ trách nhiệm cá nhân, mở rộng cơ chế ủy quyền trong phạm vi pháp luật cho phép, đồng thời tăng cường kiểm sát của Viện kiểm sát nhân dân sẽ góp phần hạn chế oan, sai, bỏ lọt tội phạm và bảo đảm mọi hoạt động điều tra được tiến hành đúng trình tự, thủ tục tố tụng.
Dự thảo cũng tiếp tục khẳng định nguyên tắc tôn trọng và bảo vệ quyền con người, quyền công dân trong tố tụng hình sự; nghiêm cấm mọi hành vi bức cung, dùng nhục hình, làm sai lệch hồ sơ vụ án hoặc cản trở việc thực hiện quyền bào chữa. Đây là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và cải cách tư pháp ở nước ta.
Việc sửa đổi Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự không đơn thuần là điều chỉnh về mặt tổ chức mà còn là bước hoàn thiện quan trọng về thể chế, bảo đảm sự đồng bộ của hệ thống pháp luật, đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới. Khi được Quốc hội thông qua, đạo luật sẽ tạo nền tảng pháp lý vững chắc để xây dựng hệ thống cơ quan điều tra tinh gọn, chuyên nghiệp, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, góp phần giữ vững an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội và phục vụ tốt hơn yêu cầu phát triển đất nước.
Dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) đang được Bộ Công an lấy ý kiến từ 06/7/2026 đến 26/7/2026.
Trong những năm gần đây, việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị được triển khai đồng bộ trên phạm vi cả nước đã tạo ra những thay đổi quan trọng trong tổ chức và hoạt động của nhiều cơ quan nhà nước. Đối với lực lượng Công an nhân dân, việc chuyển sang mô hình Công an địa phương hai cấp và kết thúc hoạt động của Công an cấp huyện không chỉ là sự thay đổi về tổ chức mà còn đặt ra yêu cầu phải hoàn thiện hệ thống pháp luật để bảo đảm sự thống nhất trong thực thi nhiệm vụ.
Trong bối cảnh đó, nhiều quy định của Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015 không còn phù hợp với mô hình tổ chức mới. Một số quy định liên quan đến hệ thống cơ quan điều tra, thẩm quyền giải quyết vụ án, trách nhiệm của các chủ thể tiến hành tố tụng cũng phát sinh những khó khăn trong quá trình áp dụng. Bên cạnh đó, sự phát triển của các loại tội phạm, đặc biệt là tội phạm công nghệ cao, tội phạm xuyên biên giới và tội phạm trên không gian mạng đòi hỏi hoạt động điều tra phải được tổ chức linh hoạt, chuyên nghiệp và hiệu quả hơn.
Xuất phát từ yêu cầu đó, Bộ Công an đã xây dựng dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) nhằm tạo cơ sở pháp lý phù hợp với mô hình tổ chức mới, đồng thời tiếp tục hoàn thiện cơ chế tổ chức và hoạt động của các cơ quan điều tra theo hướng hiện đại, thống nhất và đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong tình hình mới.
Hoàn thiện cơ chế tổ chức và phân định rõ trách nhiệm trong hoạt động điều tra
Điểm nổi bật của dự thảo Luật là việc điều chỉnh hệ thống cơ quan điều tra theo đúng mô hình tổ chức hiện nay của lực lượng Công an nhân dân. Theo đó, hệ thống cơ quan điều tra của Công an được tổ chức theo hai cấp là cấp Bộ và cấp tỉnh, thay cho mô hình ba cấp trước đây. Việc không tiếp tục tổ chức Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện vừa bảo đảm thống nhất với chủ trương của Đảng về tinh gọn bộ máy, vừa góp phần rút ngắn đầu mối quản lý, nâng cao hiệu quả chỉ đạo, điều hành.
Không chỉ thay đổi về tổ chức, dự thảo còn rà soát, sửa đổi nhiều quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan điều tra và các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra. Các quy định mới tập trung làm rõ trách nhiệm tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm; xác định thẩm quyền điều tra trong các vụ án có tính chất phức tạp; đồng thời hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa cơ quan điều tra với Hải quan, Kiểm lâm, Kiểm ngư, Cảnh sát biển và các lực lượng chuyên ngành khác.
Một điểm đáng chú ý khác là nâng cao vai trò của Công an cấp xã trong công tác tiếp nhận, xử lý ban đầu các vụ việc có dấu hiệu tội phạm. Đây là lực lượng trực tiếp bám cơ sở, gần dân, nắm chắc tình hình địa bàn nên việc bổ sung quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Điều tra viên là Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã sẽ góp phần nâng cao hiệu quả giải quyết vụ việc ngay từ cơ sở, đồng thời bảo đảm sự chỉ đạo thống nhất của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh.
Tạo nền tảng pháp lý cho hoạt động điều tra chuyên nghiệp, minh bạch và hiệu quả
Song song với việc sắp xếp tổ chức bộ máy, dự thảo Luật tiếp tục hoàn thiện các quy định về trách nhiệm của Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra, Điều tra viên và cơ chế kiểm soát quyền lực trong hoạt động điều tra. Việc quy định rõ trách nhiệm cá nhân, mở rộng cơ chế ủy quyền trong phạm vi pháp luật cho phép, đồng thời tăng cường kiểm sát của Viện kiểm sát nhân dân sẽ góp phần hạn chế oan, sai, bỏ lọt tội phạm và bảo đảm mọi hoạt động điều tra được tiến hành đúng trình tự, thủ tục tố tụng.
Dự thảo cũng tiếp tục khẳng định nguyên tắc tôn trọng và bảo vệ quyền con người, quyền công dân trong tố tụng hình sự; nghiêm cấm mọi hành vi bức cung, dùng nhục hình, làm sai lệch hồ sơ vụ án hoặc cản trở việc thực hiện quyền bào chữa. Đây là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và cải cách tư pháp ở nước ta.
Việc sửa đổi Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự không đơn thuần là điều chỉnh về mặt tổ chức mà còn là bước hoàn thiện quan trọng về thể chế, bảo đảm sự đồng bộ của hệ thống pháp luật, đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới. Khi được Quốc hội thông qua, đạo luật sẽ tạo nền tảng pháp lý vững chắc để xây dựng hệ thống cơ quan điều tra tinh gọn, chuyên nghiệp, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, góp phần giữ vững an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội và phục vụ tốt hơn yêu cầu phát triển đất nước.
Dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) đang được Bộ Công an lấy ý kiến từ 06/7/2026 đến 26/7/2026.
Tác giả bài viết: CAX Hra
Tags: CAX Hra
Ý kiến bạn đọc
BÀI ĐĂNG TRONG TUẦN ĐƯỢC NHIỀU NGƯỜI QUAN TÂM
-
Đại tá Dương Văn Long, Phó Giám đốc, Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh thăm, chúc mừng Phòng Cảnh sát kinh tế nhân kỷ niệm 70 năm Ngày truyền thống (10/8/1956 – 10/8/2026)
-
Xây dựng Hoài Nhơn Bắc trở thành phường kiểu mẫu về xã hội chủ nghĩa
-
Cảnh báo lừa đảo trên không gian mạng cảnh báo thủ đoạn giả mạo cán bộ văn phòng đăng ký đất đai, hướng dẫn tích hợp VNeID, mã số thuế để lừa đảo chuyển tiền
-
Đak Đoa: Xử lý cơ sở kinh doanh cầm đồ hoạt động không đúng quy định của pháp luật
-
Cảnh giác thủ đoạn giả danh cán bộ thuế để lừa đảo chiếm đoạt tài sản
-
Phòng Tổ chức cán bộ: Lan tỏa yêu thương từ mô hình dân vận khéo “Mẹ đỡ đầu”
-
Cảnh báo thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng liên quan đến đăng ký, kê khai đất đai lần đầu tại cấp xã